top of page

Ses Türemesi
(Ünsüz Türemesi/Ünlü Türemesi) 

Ses Türemesi (Ünsüz Türemesi/       Ünlü Türemesi)                                    

Türkçe, zengin bir ses yapısına ve dinamik bir kelime oluşturma sistemine sahiptir. Bu sistem içerisinde, kelimelerin çekimlenmesi veya türetilmesi sırasında yeni seslerin eklenmesi olayına "ses türemesi" adı verilir. Ses türemesi, temel olarak iki farklı şekilde gerçekleşir: ünlü türemesi ve ünsüz türemesi.

1. Ünlü Türemesi                                                                          

Ünlü türemesi, bir kelimenin yapısına eklenen ekler sonucunda kelime içinde yeni bir ünlü sesinin oluşması durumudur. Bu süreç, sözcüğün kök veya gövdesinde başlangıçta bulunmayan bir ünlünün, eklerin eklenmesiyle kelimeye dahil olmasını ifade eder.

Örnekler:

dar + cık → daracık: Bu örnekte, "dar" kelimesine "-cık" eki eklenmesiyle "a" ünlüsü türemiştir, kelimenin ses yapısında yeni bir ünlü oluşmuştur.

az + cık → azıcık

genç + cik → gencecik

2. Ünsüz Türemesi                                                                       

Ünsüz türemesi ise, bir kelimenin yapısına eklenen ekler veya kelimenin başka bir kelimeyle birleşmesi sonucu yeni bir ünsüz sesinin oluşması durumudur. Bu tür ses türemesi, özellikle Arapça kökenli kelimelerde sıkça gözlemlenir. Kelimenin Türkçeye geçiş sürecinde bazı seslerin düşmesi, daha sonra bu seslerin eklerin eklenmesi ya da kelime birleşimleriyle tekrar ortaya çıkması bu sürecin bir parçasıdır.

Örnekler:

af + etmekaffetmek: "af" kelimesine "etmek" fiili eklenmesiyle, kelimenin içinde yeni bir "f" ünsüzü türemiştir.

red + etmek → reddetmek

zan + ım + ca → zannımca

bottom of page