top of page

Cümle Yorumlama

1. Cümlenin Konusu                                                                   

Cümlenin temelde ne hakkında bilgi verdiğini anlatan iletiye cümlenin konusu denir. Bir cümle içinde geçen kavramlar, karakterler, olaylar veya fikirler, cümlenin konusunu oluşturan unsurlardır. 

Cümlenin konusunu belirlemek, metnin genel anlamını ve yazarın neyi vurgulamak istediğini anlamaya yardımcı olur.

Örnekler:

  • Kitaplar, bilginin ve deneyimlerin nesilden nesile aktarılmasını sağlar.
    Bu cümle, kitapların insanlık tarihindeki bilgi ve deneyim birikimini nesiller boyu taşıma rolüne vurgu yapmaktadır. Kitapların, geçmişten günümüze değerli bilgilerin ve deneyimlerin korunarak aktarılmasındaki kritik rolüne işaret eder. 
    Cümlenin konusu: "Kitapların önemi" olarak ifade edilebilir.
     

  • Sanat, toplumsal değişimlerin öncüsü olabilir.
    Bu ifade, sanatın toplum üzerindeki etkisine ve toplumsal değişimleri başlatma veya onlara yön verme kapasitesine işaret ediyor. Sanatın, sadece estetik bir değer taşımakla kalmayıp, aynı zamanda toplumsal farkındalık yaratma ve değişim sağlama gücüne sahip olduğunu vurgular.
    Cümlenin konusu: "Sanatın toplumsal rolü" şeklinde tanımlanabilir.

2. Cümlenin Ana Düşüncesi (Ana Fikri)                               

Bir cümlede yazarın okuyucuya vermek istediği temel mesaja cümlenin ana düşüncesi denir.

Örnekler:

  • Hayat boyu öğrenme, bireysel gelişimin anahtarıdır.
    Ana Düşünce: Öğrenmenin sürekli bir süreçtir ve bireysel gelişim için kritik öneme sahiptir.
     

  • Sosyal değişim, ancak toplumun her kesiminden bireylerin aktif katılımıyla mümkündür. 
    Ana Düşünce: Sosyal değişimin gerçekleşmesi için toplumun her kesiminin harekete geçmesi gerekir. 

3. Cümleden Çıkarılabilecek Yargı                                        

Cümlenin altında yatan yargı veya çıkarım, yazarın okuyucuya iletmek istediği derin mesajı yansıtır ve metni anlamanın yanı sıra eleştirel düşünme becerisi ile mümkündür.

Örnekler:

  • Başarısızlık, öğrenme ve büyüme için bir fırsattır.
    Yargı: “Kişisel gelişim yolculuğunda, başarısızlık da öğrenmenin ve ilerlemenin önemli bir parçasıdır.” Bu cümle, başarısızlığın kaçınılmaz bir olumsuzluk değil, öğrenme ve gelişim için bir araç olduğunu belirtir. Yazar, başarısızlığın kişisel büyüme sürecindeki değerini ve özgüven inşasındaki rolünü vurgulamak istemiş olabilir.
     

  • Yenilikçi fikirler olmadan toplumlar gelişemez.
    Yargı: “Toplumsal ilerleme, yenilikçi düşüncenin teşvik edilmesine bağlıdır.” Bu ifade, toplumların gelişimi ve ilerlemesi için yenilikçiliğin ve yaratıcı düşüncenin kritik önemini vurgular. Yazar, yenilikçi fikirlerin sosyal ve ekonomik değişimleri tetikleyebileceği mesajını iletmek istemiş.

4. Cümleden Çıkarılamayacak Yargı                                     

Cümleden çıkarılamayacak yargının sorulduğu sorularda, verilen cümleyi dikkatlice inceleyerek, bu cümleden mantıksal olarak hangi yargıların üretilebileceğini belirlemek esastır. Bu analiz yapıldıktan sonra, cümleyle uyumlu olmayan veya cümleden çıkarılamayan yargı ortaya çıkarılabilir.

Örnekler:

"Elif, bu sabah erken kalkıp kahvaltı yapmadan koşmaya gitti."

Bu cümleden seçeneklerden hangisi çıkarılamaz?

A) "Elif, bu sabah spor yapmayı tercih etmiştir."

B) "Elif, aç karnına spor yapmaktadır"

C) "Elif, her gün koşmaya gitmektedir."

D) "Elif, sağlıklı bir yaşam tarzını benimsemiştir."

 

Çözüm

A) "Elif, bu sabah spor yapmayı tercih etmiştir." Bu yargı, Elif'in bu sabah erken kalkıp koşmaya gitmesi bilgisine dayanarak doğrudan çıkarılabilir. Cümlede belirtilen eylemler, Elif'in o sabah spor yapma tercihini açıkça göstermektedir.

 

B) "Elif, aç karnına spor yapmaktadır." Bu yargı da Elif'in kahvaltı yapmadan koşmaya gitmesinden direkt olarak çıkarılabilir. Bu bilgi, Elif'in spor aktivitesini gerçekleştirdiği zaman diliminde yemek yememiş olduğunu doğrulamaktadır.

 

C) "Elif, her gün koşmaya gitmektedir." Bu yargı, verilen cümleden çıkarılamaz. Cümle sadece Elif'in "bu sabah" koşmaya gittiğini belirtmektedir ve Elif'in her gün bu aktiviteyi gerçekleştirip gerçekleştirmediğine dair bir bilgi vermez.

 

D) "Elif, sağlıklı bir yaşam tarzını benimsemiştir." Bu yargı, Elif'in spor yapma eylemine dayanarak genel bir çıkarımda bulunabilir; ancak, sağlıklı bir yaşam tarzının sadece spor yapmakla sınırlı olmadığı ve beslenme gibi diğer faktörleri de içerdiği göz önünde bulundurulduğunda, bu yargıyı doğrudan destekleyecek yeterli bilgi verilmemiştir. Bu, biraz daha genel bir çıkarım olup, cümleden doğrudan çıkarılabilecek bir yargıdan ziyade, yorumla elde edilebilecek bir sonuçtur.

 

Bu analiz temelinde, "Elif, her gün koşmaya gitmektedir." yargısı, verilen cümleden doğrudan çıkarılamayan bir yargı olarak belirlenebilir. Diğer yargılar cümleden çıkarılabilir nitelikte, ancak D yargının kesinliği cümleyle doğrudan ilişkilendirilemeyen genel bir yorumu içerir.

5. Cümle Tamamlama                                                                 

Bu tür cümle tamamlama aktiviteleri, dil bilgisi, kelime bilgisi ve anlam bütünlüğü konusunda önemli bir pratik sağlar. İşte farklı temalarda bazı boşluk doldurma örnekleri ve bunların tamamlanmış halleri:

Örnekler:

  • Yarın matematik dersinde yeni bir …………………. işleyeceğiz.
    Tamamlama: konu
    Açıklama: Eğitim ve öğretim bağlamında, derslerde genellikle "konular" işlenir. Burada söz konusu olan matematik dersi olduğu için boşluğu "konu" ile doldurmak, cümlenin anlam bütünlüğünü korur ve doğru anlamsal ilişkiyi kurar.
     

  • Sabahları kahvaltıdan önce mutlaka …………………. yaparım.
    Tamamlama: egzersiz
    Açıklama: Sağlıklı bir yaşam rutini ve günlük alışkanlıklar hakkında olduğu için, "egzersiz" kelimesi cümleyi mantıklı ve anlamlı bir şekilde tamamlar. Bu seçenek, sabah rutinlerinin bir parçası olarak uygun bir aktiviteyi ifade eder.

6. Cümle Oluşturma (Kelimeleri Doğru Sıralama)           

Cümle oluşturma, dil bilgisinin temel taşlarından biridir ve bir dizi kelimeyi anlamlı bir sırayla düzenleyerek kurallı bir cümle oluşturmayı amaçlar. Bu süreç, kelime sıralamasının yanı sıra dil bilgisi kurallarına ve cümle yapısına da büyük ölçüde bağlıdır. Aşağıda bu süreci kolaylaştıracak adımlar ve ipuçları bulunmaktadır:

1. Yüklemin Belirlenmesi: Cümlede neyin yapıldığını veya ne olduğunu ifade eden sözcükler yüklem olarak adlandırılır. Cümlenin anlamını tamamlayan ve yön veren en önemli unsurdur. Anlamlı bir cümle kurmak için öncelikle yüklemi bulun ve bunu cümle sonuna yerleştirin.

2. Öznenin Konumlandırılması: Cümlenin kim veya ne hakkında olduğunu belirten özne genellikle cümlenin başında yer alır. Özne, yüklemin eylemini gerçekleştiren ya da o eylemden etkilenen kişi, yer veya nesnedir.

3. Nesne ve Zarfların Düzenlenmesi: Eğer cümlede bir nesne varsa, bu genellikle özne ve yüklemin arasına yerleştirilir. Nesne, yüklem tarafından etkilenen kişi veya nesnedir.

4. Zarf ve Edat Grupları: Zaman, yer, sebep gibi unsurları açıklayan zarf ve edat grupları, cümledeki diğer ögelerle olan ilişkilerine göre yerleştirilir. Bu gruplar, cümlenin daha ayrıntılı ve anlamlı hale gelmesine yardımcı olur.

5. Bağlaçlar ve Tamlamalar: Cümle içindeki fikirler arasında bağlantı kurmak için bağlaçlar kullanılır. Bağlaçlar, cümleleri veya cümle ögelerini birbirine bağlayarak anlam bütünlüğü sağlar.

Tamlamalar: Bir ismi niteleyen veya tamamlayan ifadelere tamlama denir. Tamlamalar, cümle içinde özneyi veya nesneyi daha ayrıntılı bir şekilde açıklamak için kullanılır.

6. Anlam ve Akıcılık: Cümledeki sözcüklerin doğru sıralaması kadar, cümlenin genel anlamının mantıklı ve tutarlı olması da önemlidir. Her kelimenin cümle içindeki yerini belirlerken genel anlamı göz önünde bulundurun.

Akıcılık ve Doğallık: Cümle, doğal ve akıcı bir şekilde okunmalıdır. Yapay veya karmaşık yapılar yerine, anlamı net bir şekilde ileten basit yapılar tercih edilmelidir.

Bu adımları takip ederek, verilen kelimelerden anlamlı ve kurallara uygun cümleler oluşturabilirsiniz. Pratik yapmak, bu beceriyi geliştirmenin en iyi yoludur.

Örnekler:

1. kedi

2. odanın

3. içeri girdi 

4. penceresinden

5. dün

6. siyah 

Yukarıdadaki kelimeleri kullanarak anlamlı bir cümle oluşturunuz.

A) 3 – 6 – 1 – 5 – 2 – 4  

B) 6 – 1 – 2 – 4 – 5 – 3  

C) 6 – 1 – 5 – 2 – 4 – 3  

D) 3 – 1 – 6 – 2 – 4 – 5

 

Çözüm:

Bu soruda anlamlı ve dil bilgisine uygun bir cümle oluşturmak için adımları takip edelim:

1. Yüklemin Belirlenmesi: Cümlede gerçekleşen eylem "girdi" kelimesidir. Bu, yüklemimizdir.

2. Özne ve Nesne Yerleşimi: Cümlemizin öznesi "kedi" olacaktır. "Odanın penceresinden" ifadesi ise, eylemin nerede gerçekleştiğini belirten bir zarf tamlamasıdır ve nesne olarak düşünülebilir.

3. Zarf ve Zaman Belirteci: "Dün" kelimesi, cümlede zaman zarfı olarak kullanılacak ve eylemin ne zaman gerçekleştiğini belirtecektir.

4. Sıfat: "Siyah" kelimesi, özneyi niteleyen bir sıfattır ve özneden hemen önce gelmelidir.

 

Bu adımları dikkate alarak en uygun seçeneğin (C) olduğunu görüyoruz. Çünkü "Dün" kelimesi eylemden önce gelmeli ve "siyah" sıfatı, nitelediği isim "kedi"den hemen önce gelmelidir.

 

Doğru Cevap: C) "Siyah kedi dün odanın penceresinden içeri girdi."

7. Düşüncenin Yönünü (Akışını) Değiştiren Sözcükler   

Cümle içinde düşüncenin yönünü değiştiren sözcükler, iki fikir veya durum arasındaki karşıtlığı vurgular. Bu sözcükler, cümlede bir geçiş veya zıtlık oluşturarak, anlatıma derinlik ve çeşitlilik katar. Ana kullanım amaçları şunlardır:

Karşıtlık Gösterme: "Ama", "fakat", "lakin", gibi bağlaçlar, olumlu bir ifadeden sonra olumsuz bir durumu belirtir.

Beklenmedik Sonuçları İşaretleme: "Oysa", "ne var ki" gibi ifadeler, önceki ifadelerin beklentilerine karşın beklenmedik sonuçları vurgular.

Bu sözcüklerin kullanımı, yazı veya konuşmanın daha anlamlı ve ilgi çekici olmasını sağlar.

Örnekler:

  • "Ali çok çalışkan ve başarılı bir öğrencidir. ama derslerde sürekli konuşuyor.
    Açıklama: Bu cümlede, "ama" bağlacı Ali'nin çalışkan ve başarılı olmasına karşın olumsuz bir davranışı (derslerde sürekli konuşması) belirtir.
     

  • "Tüm hazırlıklar tamamlandı ve herkes yola çıkmaya hazırdı; ancak son dakikada araba bozuldu."
    Açıklama: Bu örnekte, "oysa" ifadesiyle, her şeyin planlandığı gibi gitmesi beklenirken beklenmedik bir durumun (arabanın bozulması) gerçekleştiği vurgulanır.

bottom of page