top of page

Anlatım Biçimleri

Bir yazarın hislerini, düşüncelerini veya olayları aktarırken kullandığı yönteme anlatım biçimi denir. Bu yöntemler dört ana başlık altında toplanır: betimleyici, öyküleyici, açıklayıcı ve tartışmacı. Her biri, metnin amacına ve içeriğine göre farklılaşır.

1. Betimleme (Betimleyici Anlatım)                                       

Nesnelerin, yerlerin veya kişilerin özelliklerini okuyucunun zihninde canlandıracak şekilde detaylı olarak anlatmasına betimleme denir. Yazar, gözlemlerini sade ve anlaşılır bir dil ile sunar. Bu yöntemde, yazarın kişisel yorumları ve değerlendirmeleri de yer alabilir. 

Örnek: Güneşin ilk ışıklarıyla beraber gökyüzü altın pembesiyle parlıyordu. Renkli çiçeklerle dolu bahçeden tatlı kokular yükselirken, taş çeşmeden akan suyun sesi ve etrafta uçuşan kelebekler huzur vericiydi. Uzaktaki kilise çanlarının yavaş çınlaması, yeni günün sakin bir başlangıcını müjdeliyordu.

NOT: Betimleme sadece çevreyi veya nesneleri değil, insanları da kapsar. Bir kişinin dış görünüşünden karakter özelliklerine, duygularından düşüncelerine kadar birçok yönü betimlenebilir.

Örnek: Yüzündeki derin kırışıklıklar yaşamın izlerini taşıyordu. Gümüşi saçları ve zamanla kazandığı bilge bakışları, onun uzun yıllara tanıklık ettiğini fısıldıyordu. Giyimi, eskimeyen bir şıklıkla geçmişle bugünü birleştiriyordu. Her hareketi, yaşanmışlıkların verdiği bir ağırbaşlılıkla doluydu.

2. Öyküleme (Öyküleyici Anlatım Biçimi)                           

Yaşanmış ya da kurgulanmış olayların sözlü ya da yazılı olarak aktarılmasına öyküleme denir.

Bu anlatım biçimi, olayların kronolojik sırayla ve karakterlerin eylemleriyle birlikte sunulmasını içerir. Bir öykülemede, olayların nasıl geliştiği, karakterlerin nasıl tepki verdiği ve sonuçları ön plana çıkar. Bu yönüyle, öyküleme dinamik bir yapıya sahiptir ve okuyucuyu veya dinleyiciyi olayların içine çeker.

Örnek: Sabahın erken saatleriydi ve hava hafifçe serindi. Evin kapısını ardıma kadar kapattığımda, sokak henüz uyanmamış gibiydi. Gökyüzü, alacakaranlıkla güneşin ilk ışıklarının mücadelesine sahne oluyordu. İşe yürüyerek gitmeye karar verdim. Henüz kimseyle karşılaşmadan, kendi düşüncelerimle baş başa yürüyordum. Aniden, bir kedi sesiyle irkildim. Yanımdaki dar sokaktan ince, zarif bir kedi fırlayıp önüme düştü. Bir an göz göze geldik. O, hızla uzaklaşırken, ben yoluma devam ettim. İş yerime vardığımda, o küçük anın verdiği şaşkınlık ve neşeyle güne başladım. 

  • Bu örnekte, bir kişinin okula yetişme çabası ve yaşadıkları öyküleme yoluyla aktarılıyor. Olaylar birbiri ardına gelişiyor ve bir hikaye örgüsü oluşturuyor.

Öyküleme ile Betimleme Arasındaki Fark                          

 !!!  Öyküleme ve betimleme birbirine benzer gibi görünse de ana fark, öykülemenin olay akışına ve zamanın ilerlemesine odaklanmasıdır. Betimleme ise zamanın durduğu, çevre, nesne veya kişilerin detaylı tanımlamasına yoğunlaşır. Basit bir ifadeyle, betimleme bir fotoğraf gibi sabit bir anı yakalarken, öyküleme bir film gibi olayların akışını gösterir.

3. Açıklama (Açıklayıcı Anlatım)                                            

Açıklama ya da açıklayıcı anlatım, bilgi aktarımı amacıyla kullanılan bir yazı tekniğidir.

Bu yazı türünde, okuyucuyu bilgilendirmek, yeni şeyler öğretmek esas alınır. Dolayısıyla kullanılan dil sade ve net olmalıdır. Açıklayıcı yazılarda yazarın kişisel duygularına yer verilmez; objektif bir üslup tercih edilir.

Örnek: Dünya, Güneş Sistemi'nde yer alan ve yaşamı destekleyen tek bilinen gezegendir. Dünya'nın atmosferi, oksijen ve azot gibi hayati gazları içerir, bu da suyun sıvı halde kalmasını ve yaşamın çeşitlenip gelişmesini sağlar. Dünyanın yüzeyinin %71'i suyla kaplıdır, bu suyun büyük bir kısmı okyanuslarda bulunur. Gezegenimiz, yaşamın varlığı için gerekli olan birçok özelliği bünyesinde barındırır.

  • Bu paragraf, Dünya'nın temel özellikleri ve yaşam için önemi hakkında bilgilendirici ve açıklayıcı bir anlatım kullanarak okuyucuya net bilgiler sunar. Bu tür yazılar, okuyucunun konu hakkında doğru ve öz bilgi edinmesini amaçlar.

4. Tartışma (Tartışmacı Anlatım)                                            

Tartışmacı anlatım, yazarın kendi görüşlerini savunurken okuyucuyu ikna etmeye çalıştığı bir yazı türüdür.

Bu yazılarda amaç, bir düşünceyi açıkça ortaya koymak, karşıt görüşleri ele alarak neden kendi görüşünün daha geçerli olduğunu kanıtlamaktır. Yazar, argümanlarını mantıklı ve ikna edici bir şekilde sunar, eleştirdiği düşünceleri çürütmek için delil ve örnekler kullanır.

Örnek: Günümüzde sosyal medyanın insan ilişkilerine zarar verdiği sıklıkla tartışılan bir konudur. Bazıları, sosyal medyanın insanları birbirine bağladığını, uzak mesafelerdeki insanların iletişimde kalmasını sağladığını savunur. Ancak, yüzeysel iletişimin artması, insanların gerçek dünyadaki ilişkilerinden uzaklaşmasına yol açıyor. Sosyal medya platformlarındaki etkileşimler, gerçek yaşamdaki samimi ve derin ilişkilerin yerini alamaz. Dolayısıyla, sosyal medyanın insanlar arasındaki ilişkileri zayıflattığı ve iletişim kalitesini düşürdüğü görüşünü savunuyorum. Gerçek ilişkiler, yüz yüze iletişim ve duygusal bağlar üzerine kuruludur, bu nedenle sosyal medya bu tür ilişkilerin gelişimini engeller.

  • Bu paragrafta, yazar sosyal medyanın insan ilişkilerine zarar verdiği görüşünü savunmakta ve bu düşünceyi destekleyen argümanlar sunmaktadır. Karşıt görüşleri ele alıp, neden kendi görüşünün daha mantıklı olduğunu açıklamaya çalışır.

bottom of page